Museum van de Koude Oorlog en Nationaal Park Žemaitija: een dagtrip naar Samogitië

Vanaf de weg is er niets te zien: een bos, een paar betonnen koepels op een open plek, een bescheiden bezoekerscentrum. Maar tussen 1963 en 1978 verborg deze uithoek van Samogitië vier Sovjet-ballistische raketten, elk met een thermonucleaire kernkop, gericht op steden in West-Europa. Vandaag is de basis bij Plokštinė het Museum van de Koude Oorlog, en een dagtrip erheen — gecombineerd met het Plateliaimeer en de vreemdste tuin van Litouwen — is een van de meest gedenkwaardige uitstapjes die u vanuit Klaipėda kunt maken.

De geheime basis bij Plokštinė

De bouw begon in 1960, toen duizenden soldaten zich in het bos bij het Plateliaimeer begonnen in te graven. Eind 1962 was het eerste ondergrondse lanceercomplex van de USSR voor R-12-raketten — de NAVO noemde ze SS-4 Sandal — gevechtsklaar. Vier raketten stonden in vier silo’s van zo’n 30 meter diep, elk afgedekt door een zware betonnen koepel die vóór een lancering over rails opzij schoof. Elke kernkop had een kracht van twee megaton.

Zo’n 300 soldaten woonden in een militair stadje op een halve kilometer van de silo’s, met een eigen varkenshouderij en drinkwater dat via leidingen uit het Plateliaimeer kwam. Op 18 juni 1978 werd de basis gesloten. Vanaf 1979 trok een Sovjet-pionierskamp voor kinderen in de kazernes, en in 1993 ging het terrein over naar Nationaal Park Žemaitija. Het museum ging in 2012 open — volgens het park de enige tentoonstelling in Europa die is ingericht in een van de eerste ondergrondse ballistische raketcomplexen van de Sovjet-Unie.

Wat u tijdens de rondleiding ziet

Bezoek is alleen mogelijk met een rondleiding en duurt ongeveer een uur. De route gaat ondergronds door de gerestaureerde commandokamer, een zaal over de geschiedenis van de Koude Oorlog van de Tweede Wereldoorlog tot de ontwapening, en een zaal over rakettechniek met echte onderdelen en het enige exacte model van een SS-4. Achter glas zit de commandant van de basis — een kolonel met zijn vinger op de knop. Voor een lancering moesten twee officieren vrijwel tegelijk twee sleutels omdraaien.

Daarna brengt een smalle gang u naar de rand van een silo. U kijkt omlaag in een betonnen schacht van bijna 30 meter diep, waar bijna twintig jaar lang een gevechtsklare raket stond. Er zijn in Litouwen weinig museummomenten zo stil als dit. Buiten laat een gereconstrueerd stuk van het meerlaagse elektronische beveiligingshek zien hoe streng het terrein werd bewaakt, en sinds 2025 leiden informatieborden en audiogidsen via QR-codes u langs de resten van het militaire stadje.

Praktische informatie

• Openingstijden: mei–september dagelijks 10:00–19:00, oktober–april dagelijks 10:00–17:00. Gesloten op 1 januari, eerste en tweede paasdag, 1–2 november en 24–26 december. In het laatste halfuur worden geen tickets meer verkocht.
• Rondleidingen: maximaal 40 personen per groep; tickets gelden voor een vast tijdstip, dus is een rondleiding vol, dan sluit u aan bij de volgende. De gidsen spreken Litouws, Engels en Russisch; audiogidsen zijn ook in het Duits beschikbaar.
• Reserveren: het museum vraagt bezoekers zich vooraf telefonisch aan te melden (+370 677 86 574). Groepen van meer dan tien personen moeten reserveren. Tickets zijn alleen ter plekke aan de balie te koop, en pinnen heeft de voorkeur.
• Goed om te weten: het ondergrondse deel is niet toegankelijk voor rolstoelen, kinderwagens, fietsen en huisdieren mogen niet mee naar binnen, en een warme laag is in de bunker zelfs in de zomer welkom.
• Na zonsondergang: buiten het seizoen organiseert het museum ook zaklamptochten langs de verborgen hoeken van de basis voor volwassenen, en een escapegame — data en prijzen op zemaitijosnp.lt.

De hele dag op één kaart

Deze rondrit begint en eindigt bij Bohema en is zo’n 200 km lang — ongeveer drieënhalf uur rijden, dus trek er een hele dag voor uit. De tijden onder elke stop zijn met de auto rechtstreeks vanaf het hotel.

Plateliai en zijn meer

Op tien minuten van de raketbasis ligt het stadje Plateliai aan de oever van het grootste en diepste meer van Samogitië. In 2025 riep UN Tourism het uit tot een van de Best Tourism Villages ter wereld — als eerste in Litouwen. Het is de thuisbasis van Nationaal Park Žemaitija, en na de bunker een heerlijke plek om op adem te komen.

Het landhuis en de carnavalsmaskers

De Franse graven de Choiseul-Gouffier bezaten het landgoed Plateliai van eind 18e eeuw tot 1940. Hun houten paleis brandde in 1943 af, maar de bijgebouwen zijn bewaard gebleven. In de oude paardenstal zit nu het eerste museum van Užgavėnės, het Litouwse vastenavondcarnaval, met meer dan 300 maskers van duivels, heksen, bedelaars en geiten — Plateliai is beroemd om zijn carnaval. In de graanschuur is de tentoonstelling van het nationaal park ondergebracht. Eén ticket (€6) geldt voor beide; ze zijn open van dinsdag t/m zaterdag, en in juni–augustus ook op zondag.

In het park van het landgoed staat de Heksenes, de dikste es van Litouwen, met een omtrek van 7,56 m. Volgens de legende gooide een heks er een gestolen brood naar, en zo kreeg de boom zijn grote knobbel — en nog altijd verzamelen heksen zich eronder voordat ze naar de heuvel Šatrija vliegen. Vlakbij staat de houten Sint-Petrus-en-Pauluskerk, gebouwd in 1744.

Het Plateliaimeer

Het meer beslaat 1.205 hectare, is bijna 50 meter diep en telt zeven eilanden. Op het Kasteeleiland stond in de 15e eeuw een kasteel van de Litouwse vorsten, ooit met de oever verbonden door een houten brug waarvan de palen nog onder water liggen.

De naam komt van een legende: drie dagen lang hing er een donkere wolk boven de weilanden, tot een oude vrouw riep: “Kāp platē lėij!” — “Wat giet het breed!” — en de wolk als meer naar beneden viel. Bij het uitkijkpunt aan de noordoostkant van het stadje vertellen borden deze en de andere eilandlegenden. In de zomer zwemmen gezinnen bij het ondiepe zandstrand van Paplatelė.

Korte wandelingen

• Plokštinė-pad — 3 km door het bos van de voormalige basis naar de bron Pilelis, die nooit opdroogt of bevriest.
• Šeirė-pad — 4,1 km langs een veen, een meertje en de oever van het Plateliaimeer; 1,4 km is aangepast voor rolstoelen.
• Rond het meer op de fiets — een rondje van 24 km dat langs het Museum van de Koude Oorlog voert.

Het nationaal park vraagt bezoekers een dagkaart van €1 te kopen, waarmee paden en bankjes worden onderhouden — bij het bezoekerscentrum in Plateliai of door een sms met “ZNP” naar 1860 te sturen.

De Orvidas-hoeve: een tuin van geredde stenen

Bij Salantai, op ongeveer een uur rijden van Klaipėda, besteedde steenhouwer Vilius Orvidas (1952–1992) twintig jaar aan het redden van wat de Sovjet-landontginning dreigde te vernietigen: enorme zwerfkeien, oude boomstronken, molenstenen en landbouwwerktuigen. Hij maakte er een labyrint van beelden, kruisen en kapelletjes van, waar katholieke, heidense en boeddhistische symbolen naast elkaar staan — en zelfs een oude tank. De Sovjetautoriteiten probeerden hem tegen te houden; vandaag is zijn hoeve een museum, en vanuit de lucht gezien vormt ze een driehoek: het Oog van de Voorzienigheid.

Tickets kosten €8 voor volwassenen. De hoeve is van december tot en met februari gesloten en in het voorjaar en de herfst alleen op bepaalde weekdagen open, dus kijk in de kalender op orvidusodyba.lt of bel vooraf. Huisdieren zijn niet toegestaan, en er wordt om stilte gevraagd.

Žemaičių Kalvarija en Mosėdis

Hebt u nog tijd, dan ligt Žemaičių Kalvarija op 20 minuten ten noordoosten van Plateliai. In de jaren 1630 stichtte bisschop Jurgis Tiškevičius hier de eerste kruisweg van het Grootvorstendom Litouwen, met zo’n twintig staties in kapellen verspreid over de heuvels. De kerk is sinds 1988 een basilica minor, en begin juli (meestal van 1 tot 12 juli) komen tienduizenden pelgrims naar het grote kerkfeest — een ontroerend gezicht, maar reken op drukte en verkeer.

In het noordwesten, in Mosėdis, begon arts Vaclovas Intas eind jaren vijftig zwerfkeien uit de ijstijd te verzamelen — de eerste nam hij op zijn fiets mee naar huis. Zijn verzameling groeide uit tot het Stenenmuseum, met een vallei vol zwerfkeien en een gerestaureerde watermolen. Tickets kosten €4; vanaf oktober is het open van dinsdag t/m zaterdag, 9:00–18:00.

Voorgestelde dagindeling (zomer)

1. 08:30 Vertrek bij Bohema en rijd naar de Orvidas-hoeve (ongeveer 1 uur).
2. 09:45 Wandel 45–60 minuten tussen de stenen.
3. 11:00 Museum van de Koude Oorlog — de rondleiding van 11:00 of 12:00, daarna het Plokštinė-pad als u nog energie hebt.
4. 13:30 Lunch aan het meer in Plateliai of Paplatelė.
5. 15:00 Het landgoed: carnavalsmaskers, de Heksenes, de houten kerk en het uitkijkpunt over het meer.
6. 17:00 Žemaičių Kalvarija — of een duik in het Plateliaimeer.
7. 19:00 Terugrit naar Klaipėda (ongeveer 1 u 20 min).

Kies van oktober tot en met april voor de rondleiding van 10:00 in het museum en bezoek Plateliai op een dinsdag t/m zaterdag, wanneer de tentoonstellingen open zijn. Vergeet niet dat de Orvidas-hoeve in de winter gesloten is.

Voordat u vertrekt

• Bel het Museum van de Koude Oorlog om u aan te melden voor een rondleiding — en vraag zo nodig om een Engelstalige gids.
• Controleer de dag: de tentoonstellingen in Plateliai zijn op maandag gesloten (en buiten de zomer ook op zondag).
• Bekijk de kalender van de Orvidas-hoeve — de openingsdagen veranderen elke maand.
• Neem een warme laag mee voor de bunker en comfortabele schoenen voor de paden.
• Neem een bankpas mee voor de tickets en €1 voor de dagkaart van het nationaal park.
• Download een offline kaart — in het bos is het mobiele bereik wisselend.

Waar eten?

Het nationaal park noemt gecertificeerde adressen aan het meer: restaurant Linelis in Paplatelė, café-bar Banga ernaast en café Burės bij de jachtclub van Plateliai. Ze serveren Samogitische en Litouwse gerechten — probeer kastinys, een opgeklopt smeersel van boter en zure room dat bij aardappelen wordt gegeten, een klassieker uit de streek.

Veelgestelde vragen

Hoe ver ligt het Museum van de Koude Oorlog van Klaipėda?

Ongeveer 76 km, of zo’n 1 uur en 20 minuten met de auto. Plateliai ligt op zo’n 10 km van het museum, en het nationaal park noemt 79 km als kortste route van Klaipėda naar Plateliai.

Moet ik het Museum van de Koude Oorlog reserveren?

Alle bezoeken zijn met een rondleiding, en het museum vraagt u zich vooraf telefonisch aan te melden (+370 677 86 574). Groepen van meer dan tien personen moeten reserveren. Is een rondleiding vol, dan sluit u aan bij de volgende.

Wat kost het Museum van de Koude Oorlog in 2026?

Volwassenen betalen €12; scholieren, studenten, gepensioneerden en mensen met een beperking betalen €6. Een audiogids kost €4. Kinderen die nog niet naar school gaan, hebben gratis toegang.

Kan ik met het openbaar vervoer naar Plokštinė?

Maar gedeeltelijk. Treinen en bussen rijden naar Plungė en een streekbus rijdt door naar Plateliai, maar het museum zelf, zo’n 10 km het bos in, is niet met het openbaar vervoer bereikbaar. Een auto, een taxi of een georganiseerde tour is de realistische optie.

Is het Museum van de Koude Oorlog geschikt voor kinderen?

Ja, kinderen zijn onder begeleiding van volwassenen welkom en vinden de silo meestal fascinerend. Let op: kinderwagens mogen niet mee naar binnen en het ondergrondse deel is niet toegankelijk voor rolstoelen.

Kunt u zwemmen in het Plateliaimeer?

Ja, in de zomer. Gezinnen gaan graag naar het ondiepe zandstrand van Paplatelė, vlak bij restaurant Linelis.

Verder lezen

• Een dag in Palanga: barnsteen, de pier en een zonsondergang aan de Oostzee
• Naar Klaipėda en vervoer in de stad
• Wat te doen in Klaipėda

Uw uitvalsbasis voor Samogitië

Klaipėda is het logische vertrekpunt voor West-Litouwen: via de snelweg A1 rijdt u het binnenland in, de kust ligt op een paar minuten, en ’s avonds keert u terug naar de oude binnenstad. Bij Bohema parkeert u op eigen terrein en vertrekt u vroeg — onze kamers wachten op u als u terugkomt.

Bronnen: Nationaal Park Žemaitija — tentoonstellingen, prijzen en openingstijden, prijslijst 2026, Bereikbaarheid van het park, Orvidas-hoeve, Basiliek van Žemaičių Kalvarija, Stenenmuseum van Vaclovas Intas, Wikipedia: raketbasis Plokštinė. Prijzen en openingstijden gecontroleerd in oktober 2026. Foto’s: foundin_a_attic en foundin_a_attic (CC BY 2.0), Karel Frydrýšek (CC BY-SA 4.0), Wikimedia Commons.