Beelden en legenden van Klaipėda: een speurtocht door de oude binnenstad

Klaipėda bewaart zijn verhalen niet alleen in musea. Ze staan op straathoeken, zitten op daken en klimmen uit de rivier: een bronzen muisje dat nauwelijks boven uw schoen uitkomt, een draak die langs een muur naar beneden kronkelt, een geest met een lantaarn bij de oude slotgracht. De inwoners wrijven over ze, fluisteren hun iets toe en laten knopen voor ze achter. Deze wandeling verbindt zestien van die beelden tot een rondje dat begint en eindigt bij Bohema — half stadstour, half speurtocht en helemaal gratis.

De route

Het rondje gaat vanaf het hotel naar het noorden, naar de Danė, volgt de rivier langs de Meridianas, slingert terug door de smalle straatjes van de oude binnenstad en eindigt bij de slotgracht. Tik op een nummer om een beeld op de kaart te zien; de tijden zijn te voet vanaf Bohema.

Uw checklist voor de speurtocht

Vink elk beeld af zodra u het hebt gevonden — uw voortgang blijft in deze browser bewaard, zodat u onderweg op uw telefoon steeds naar de lijst kunt teruggaan.

• Neringa — de reuzin uit de Koerse legende, met twee zeilschepen in haar handen. Zij is een pratend beeld: scan haar code.
• De Wildeman — een met bladeren gekroonde figuur uit het wapen van de vroegere voorstad Friedrichsvorstadt.
• De Muze — een theatermasker dat naar de hemel kijkt, opgedragen aan acteur en regisseur Bronius Gražys.
• De Draak — 3,5 meter staal dat langs een muur in de Vežėjų-straat naar beneden glijdt. Zoek de voetafdruk waaruit hij drinkt.
• De Post van de Oude Stad — een brievenbus voor wensen en ideeën voor de stad. Schrijf er een op en post hem.
• De Schoorsteenveger — kijk omhoog naar het dak, zoek dan zijn grote knoop op de muur en wrijf erover voor geluk.
• De Pot met Geld — munten uit allerlei landen die over de drempel rollen van de eerste spaarbank van de stad.
• De Meridianas — het driemastschip dat het symbool van Klaipėda werd.
• De Kleine Zeemeermin — wrijf over de slang in haar handen en tel de litasmunten op haar staart.
• De Visser — sinds 1971 hoog opgetild door een golf op het Danėplein. Ook hij praat.
• De Kater van de Oude Stad — een granieten kater met het gezicht van een heer, onder een eik. Hij is al twee keer weggelopen.
• De Piano-Golf — een zeegolf die overgaat in een piano, een geschenk van het jazzfestival aan de stad.
• Het Tovermuisje — op kniehoogte op een straathoek. Fluister een goede wens in zijn grote oor.
• De Toren — vier muren, vier tijdperken en op het dak een draak van de tijd. Loop er helemaal omheen.
• Anke van Tharau — het blootsvoetse meisje op de fontein op het Theaterplein, het geliefdste beeld van de stad.
• De Zwarte Geest — rijst met een lantaarn in de hand op uit het water bij de draaibrug. Scan zijn code en hoor zijn waarschuwing.

Anke van Tharau: het beeld dat terugkwam

In 1636 schreef de in Klaipėda geboren dichter Simon Dach een liefdeslied voor de bruiloft van Anna Neander, de domineesdochter uit Tharau. Op muziek gezet werd het lied — in het Duits bekend als “Ännchen von Tharau” — een van de bekendste Duitse volksliedjes. In 1912 zamelde de stad geld in voor een fontein ter ere van hem op het Theaterplein, met daarop een bronzen beeld van Anke.

Op 23 maart 1939 sprak Hitler de menigte toe vanaf het balkon van het theater achter de fontein. Rond die tijd werd het beeld weggehaald, en in de oorlog verdween het voorgoed — volgens een populair verhaal omdat Anke met haar rug naar de Führer stond. Vijftig jaar later bracht een in Mainz opgerichte vereniging het geld bijeen voor een kopie, en de Berlijnse beeldhouwer Harald Haacke maakte de figuur opnieuw aan de hand van oude foto’s. Op 18 november 1989 keerde de nieuwe Anke terug op haar plek.

De Zwarte Geest van 1595

Op een avond in 1595, zo vertellen de oude kronieken, kwam een kasteelwachter genaamd Hans von Heide op de brug over de slotgracht een gestalte in een lang zwart gewaad tegen. De vreemdeling vroeg of het kasteel iets tekortkwam. Toen de wachter nee zei, waarschuwde de gestalte dat de stad binnenkort zonder graan en brandhout zou komen te zitten — en verdween in de mist terwijl de muren beefden.

Sinds 2010 is de geest terug: een bronzen beeld van 2,4 meter van Svajūnas Jurkus en Sergejus Plotnikovas, dat naast de draaibrug uit het water klimt. Kom bij schemering. De ijzeren brug zelf stamt uit de 19e eeuw en wordt nog altijd met de hand gedraaid — twee mensen draaien hem open om boten de oude kasteelhaven in te laten, en volgens het toeristenbureau is het het enige mechanisme in zijn soort in Litouwen.

Vijf manieren om in Klaipėda een wens te doen

• Het Tovermuisje: buk en fluister in zijn reusachtige oor — de kunstenaars maakten de oren groot zodat het beter hoort. Het vervult alleen goede wensen. Lees de ring eromheen: “Zet je gedachten om in woorden — de woorden worden wonderen.”
• De knoop van de Schoorsteenveger: een schoorsteenveger tegenkomen brengt van oudsher geluk. Wrijf over de grote knoop op de muur onder hem en doe in stilte een wens — sommigen laten er een eigen knoop achter.
• De Kleine Zeemeermin: volgens de beeldhouwer komt uw wens uit als u over de slang wrijft die om haar handen kronkelt.
• De Post van de Oude Stad: schrijf uw wens op en post hem.
• De Boom van de Liefde: naast de Zeemeermin staat een smeedijzeren boom waarvan de bladeren hangsloten van stelletjes zijn. Neem uw eigen slot mee.

Beelden die praten

Acht beelden in de stad hebben een QR-code die een kort verhaal afspeelt in het Litouws, Engels of Duits: Anke van Tharau, de Zwarte Geest, de Visser, de Kleine Zeemeermin, Neringa, de Kus, de filosoof Vydūnas en de jongen “Klaipėdietis”. Vijf daarvan liggen op deze route — u hebt alleen een telefoon met mobiele data nodig.

Bonus: ten noorden van de rivier

Hebt u nog energie over, steek dan de Biržos-brug over naar Mažvydo alėja. Op de bankjes daar zitten kleine beelden: de bronzen jongen Klaipėdietis, leunend op het stadswapen, een schaaktafel, een puppy genaamd Marsas die u achter zijn oor kriebelt, een zonnewijzerbank die de ware middag aangeeft om 13:41, en de “Levensmicrochip” — zoek de piepkleine chip, raak hem drie keer aan en fluister “Ik wil gelukkig zijn”. Iets verderop leunt een bronzen detective tegen een hek: wrijf over de politiepenning op zijn revers om zakkenrollers op afstand te houden. En het Beeldenpark op de oude stadsbegraafplaats telt 116 werken van 67 Litouwse kunstenaars, gratis en altijd open.

Tips voor de speurtocht

• Ga in het avondlicht en eindig bij schemering bij de Zwarte Geest.
• Met kinderen: laat hen de telefoon vasthouden en de lijst afvinken — het muisje, de draak en de zeemeermin zijn favoriet.
• Kijk naar beneden én naar boven: het muisje zit op kniehoogte, de schoorsteenveger op een dak.
• Beelden gaan soms op reis: af en toe is er een weg voor reparatie — de kater is al twee keer “weggelopen”.

Veelgestelde vragen

Waar staat het wensmuisje in Klaipėda?

Op kniehoogte op de hoek waar de Kepėjų-, Kurpių- en Mėsininkų-straat in de oude binnenstad samenkomen — ongeveer 8 minuten lopen van Bohema. Het is maar zo’n 17 cm hoog, dus kijk goed.

Wat is de legende van de Zwarte Geest?

Volgens de legende kwam een kasteelwachter genaamd Hans von Heide in 1595 op de brug over de slotgracht een in het zwart geklede gestalte tegen. Die waarschuwde dat de stad zonder graan en brandhout zou komen te zitten en verdween daarna. De bronzen geest staat sinds 2010 bij de draaibrug.

Is het beeld van Anke van Tharau het origineel?

Nee. Het origineel uit 1912 verdween tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het huidige beeld is een kopie die de Berlijnse beeldhouwer Harald Haacke aan de hand van oude foto’s maakte en die op 18 november 1989 werd onthuld.

Hoe lang duurt de beeldenwandeling?

Het rondje vanaf het hotel is ongeveer 4,2 km, zo’n uur lopen. Met foto’s, wensen en een kop koffie bent u twee tot tweeënhalf uur onderweg.

Heb ik kaartjes nodig?

Nee. Alle beelden op straat zijn gratis en altijd toegankelijk. Alleen de musea onderweg vragen entree.

Wat zijn de pratende beelden van Klaipėda?

Beelden met een QR-code die een kort verhaal over het beeld afspeelt in het Litouws, Engels of Duits. Er zijn er acht in de stad, onder meer Anke van Tharau, de Zwarte Geest, de Visser en de Kleine Zeemeermin.

Verder lezen

• Ontdek de oude binnenstad van Klaipėda: wandelroute
• Musea in Klaipėda: een praktische gids
• Uitjes voor het hele gezin in Klaipėda

Vertrek vanuit Bohema

Het eerste beeld van de route ligt op vijf minuten lopen van onze deur, en het hele rondje eindigt weer bij het hotel — handig om tussendoor uw aankopen af te zetten of een jas voor de avond op te halen. Bohema is zelf ook een kunsthotel, met negen kamertypes, elk met een eigen karakter.

Bronnen: KlaipėdON — beeldenroute, KlaipėdON — pratende beelden, KlaipėdON — draaibrug, Krašto gidas — Openbare Districtsbibliotheek Klaipėda, Officiële kaart van de beelden van Klaipėda, Wikipedia: Simon-Dach-Brunnen. Foto’s: Turaids (CC BY-SA 4.0), ansichtkaart uit 1916 (publiek domein), Wikimedia Commons.